মানৱ বন্দনা: ASSEB নৱম শ্ৰেণীৰ অসমীয়া (MIL) সমাধান
One-time PDF: this chapter only. A private link is emailed to you and stays valid for 7 days with unlimited downloads. Learn more
ASSEB-ৰ অধীনত (পূৰ্বতে SEBA) অধ্যয়ন কৰি থকা শিক্ষাৰ্থীসকলৰ পাঠ্যসূচীৰ অন্তৰ্গত ASSEB নৱম শ্ৰেণীৰ অসমীয়া (MIL) বিষয়ৰ অধ্যায় ২: মানৱ বন্দনা-ৰ সাৰাংশ, প্ৰশ্নোত্তৰ, সমাধান, নোটছ, অতিৰিক্ত অধ্যয়ন সামগ্ৰী, PDF আৰু গাইড লাভ কৰক। অৱশ্যে, এই সমাধানসমূহ কেৱল তথ্যসূত্ৰ হিচাপেহে ব্যৱহাৰ কৰিব লাগে আৰু প্ৰয়োজন অনুসৰি সংশোধন বা পৰিবৰ্তন কৰিব পাৰি।
সাৰাংশ (Summary)
মানৱ বন্দনা (Manab Bandana) নামৰ কবিতাটিৰ লেখক হৈছে চন্দ্ৰকুমাৰ আগৰৱালা (Chandrakumar Agarwala)। তেখেত অসমীয়া সাহিত্যৰ এগৰাকী অতি মৰমিয়াল আৰু শ্ৰেষ্ঠ কবি আছিল। এই কবিতাটিত কবিয়ে মানুহৰ মহত্ত্ব আৰু মানৱতাবাদৰ কথা অতি সৰল আৰু সুন্দৰকৈ বৰ্ণনা কৰিছে। কবিতাটি পঢ়িলে আমি বুজিব পাৰোঁ যে পৃথিৱীত মানুহতকৈ ডাঙৰ আৰু একো নাই।
পৃথিৱীলৈ সদায় নতুন মানুহ আহে। মানুহে নিজৰ কাম কৰে আৰু গান গায়। কবিয়ে মানুহক ‘ময়াপী জীৱ’ বুলি কৈছে। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল মানুহে মায়া, মোহ আৰু মৰমৰ মাজেৰে নিজৰ জীৱন কটায়। পৃথিৱীত মানুহৰ এই সোঁত কেতিয়াও শেষ নহয়। এখন নৈ যেনেকৈ সদায় বৈ থাকে, মানুহৰ জীৱনৰ সোঁতো তেনেকৈয়ে বৈ থাকে। সেয়েহে কবিয়ে এই পৃথিৱীখনক কেৱল এখন মৰণশীল ঠাই বুলি ক’ব নিবিচাৰে। মানুহৰ মৃত্যু হ’লেও মানুহৰ কৰ্ম সদায় জীয়াই থাকে।
কবিয়ে আমাক আমাৰ জীৱনটো মানৱীয় কৰ্মৰ সোঁতত উটুৱাই দিবলৈ কৈছে। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল আমি সদায় আন মানুহৰ ভালৰ বাবে কাম কৰিব লাগে। নৈৰ পানীয়ে যেনেকৈ সকলোৰে উপকাৰ কৰে, আমাৰ কামবোৰেও তেনেকৈ আনৰ উপকাৰ কৰিব লাগে। মানুহেহে আন মানুহৰ দুখ আৰু মৰম বুজি পায়। আন জীৱ-জন্তুৱে মানুহৰ দৰে ইজনে সিজনক সহায় কৰিব নোৱাৰে। কবিয়ে আমাক শিকাইছে যে প্ৰকৃত ধৰ্ম বিচাৰি আমি ক’লৈকো যাব নালাগে। মানুহৰ প্ৰতি থকা মৰম আৰু ভালপোৱাই হৈছে পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ধৰ্ম।
আমাৰ জীৱনত মানুহেই হৈছে প্ৰকৃত লগ আৰু সংগ। মানুহক কবিয়ে ‘পৰাৎপৰ’ বুলি কৈছে। ইয়াৰ অৰ্থ হৈছে শ্ৰেষ্ঠতকৈয়ো শ্ৰেষ্ঠ বা পৰম সত্য। আমি কোনেও কেতিয়াও স্বৰ্গ দেখা নাই। স্বৰ্গৰ কথা আমি কেৱল সাধুকথাতহে শুনো। কিন্তু মানুহৰ মৰম, চেনেহ আৰু সহায়ৰ জৰিয়তে এই পৃথিৱীখনকেই আমি স্বৰ্গতকৈয়ো অধিক ধুনীয়া কৰি তুলিব পাৰোঁ। এই পৃথিৱীখনেই হৈছে মানুহৰ নিজৰ আৰু আটাইতকৈ মৰমৰ ঘৰ। ইয়াতকৈ সুৰক্ষিত ঠাই আমাৰ বাবে আন একো নাই।
কবিতাটিৰ শেষৰ ফালে কবিয়ে মানুহক দেৱতাৰ লগত তুলনা কৰিছে। কবিয়ে কৈছে যে মানুহেই দেৱতা আৰু মানুহেই উপাস্য। পৃথিৱীত মানুহৰ বাহিৰে আন কোনো নাই যাক আমি সেৱা কৰিব পাৰোঁ। সেয়েহে কবিয়ে ভৰি ধোৱা পানী আৰু পূজাৰ সামগ্ৰীৰে মানুহক পূজা কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছে। ইয়াৰ জৰিয়তে কবিয়ে আচলতে মানুহক ভগৱানৰ দৰে শ্ৰদ্ধা আৰু সন্মান কৰিবলৈহে শিকাইছে। আমি প্ৰতিগৰাকী মানুহক সন্মান কৰিব লাগে।
মুঠতে এই কবিতাটিয়ে আমাক সকলো মানুহক সমানে ভাল পাবলৈ শিকায়। মানুহৰ সেৱা কৰাই হৈছে প্ৰকৃততে ভগৱানৰ সেৱা কৰা। আমি সকলোৱে মিলি মৰমেৰে পৃথিৱীখনক এখন ধুনীয়া আৰু শান্তিপূৰ্ণ ঠাই কৰি তুলিব লাগে।
শাৰী-শাৰীকৈ ব্যাখ্যা (Line-by-line explanation)
আহিছে মানুহ গাইছে মানুহ / মানুহ ময়াপী জীৱ,
এই শাৰীদুটিৰ জৰিয়তে কবিয়ে মানৱ জীৱনৰ চিৰন্তন প্ৰবাহ আৰু ইয়াৰ ৰহস্যময় দিশটোৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। পৃথিৱীলৈ যুগে যুগে অসংখ্য মানুহ আহিছে আৰু নিজৰ কৰ্মৰাজিৰ মাজেৰে জীৱনৰ জয়গান গাইছে। কবিয়ে মানুহক ‘ময়াপী জীৱ’ (মায়া, মোহ বা ভ্ৰান্তিৰে আৱৰি থকা জীৱ) বুলি অভিহিত কৰিছে। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল মানুহৰ জীৱনটো মায়া আৰু মোহেৰে ভৰা। জন্ম আৰু মৃত্যুৰ এই চক্ৰত মানুহে মায়াৰ বান্ধোনত আৱদ্ধ হৈ পৃথিৱীত জীৱন নিৰ্বাহ কৰে আৰু সংসাৰৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হৈ পৰে।
মানুহ সোঁতৰ অন্ত নাইকিয়া / বুলিলে মৰত কিয়?
এই শাৰীদুটিত কবিয়ে মানৱ জাতিৰ ধাৰাবাহিকতাৰ কথা সুন্দৰকৈ প্ৰকাশ কৰিছে। পৃথিৱীত মানুহৰ আগমন আৰু প্ৰস্থানৰ যি সোঁত বা প্ৰবাহ, তাৰ কোনো শেষ বা অন্ত নাই। এটা প্ৰজন্মৰ পিছত আন এটা প্ৰজন্ম আহিয়েই থাকে। সেয়েহে কবিয়ে প্ৰশ্ন কৰিছে যে এই পৃথিৱীখনক কিয় ‘মৰত’ (মৰ্ত্য বা য’ত সকলোৰে মৃত্যু হয়) বুলি কোৱা হয়? যিহেতু মানুহৰ সোঁত কেতিয়াও শেষ নহয় আৰু মানৱ জাতি চিৰকাল বৰ্তি থাকে, সেয়েহে এই পৃথিৱীখন কেৱল মৃত্যুৰ ঠাই নহয়, বৰঞ্চ ই এক চিৰন্তন জীৱনৰো প্ৰতীক।
মানৱী জনম দিয়া উটুৱাই / মানৱী কৰম সোঁতে,
কবিয়ে এই শাৰীদুটিৰ জৰিয়তে মানুহক নিজৰ জীৱনটো মানৱ কল্যাণৰ অৰ্থে উছৰ্গা কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছে। ‘মানৱী জনম’ অৰ্থাৎ মানুহ হিচাপে পোৱা এই শ্ৰেষ্ঠ জন্মটোক ‘মানৱী কৰম সোঁতে’ (মানুহৰ হিতৰ বাবে কৰা ভাল কামৰ প্ৰবাহত) উটুৱাই দিবলৈ কোৱা হৈছে। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল, আমি আমাৰ জীৱনটো কেৱল নিজৰ স্বাৰ্থৰ বাবে নজীয়াই, আনৰ উপকাৰ আৰু মানৱ সমাজৰ মংগলৰ বাবে ভাল কাম কৰি অতিবাহিত কৰিব লাগে। সৎ কৰ্মৰ মাজেৰেই মানুহে সমাজত অমৰত্ব লাভ কৰিব পাৰে।
মানুহৰ মৰম বুজিবা মানুহে / ধৰম যে মৰমতে।
এই শাৰীদুটিত কবিয়ে মানৱতাবাদৰ মূল মন্ত্ৰটো দাঙি ধৰিছে। এজন মানুহে আন এজন মানুহৰ দুখ-কষ্ট, আৱেগ-অনুভূতি আৰু মৰম বুজি পোৱা উচিত। মানুহৰ প্ৰতি থকা এই মৰম, ভালপোৱা আৰু সহানুভূতিয়েই হৈছে পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ ‘ধৰম’ (ধৰ্ম)। কবিয়ে বুজাব বিচাৰিছে যে মন্দিৰ-মছজিদত গৈ কৰা পূজাতকৈ মানুহক ভালপোৱা আৰু মানুহৰ সেৱা কৰাটোৱেই হৈছে প্ৰকৃত ধৰ্ম। মৰম আৰু চেনেহৰ জৰিয়তেহে এখন সুন্দৰ আৰু শান্তিপূৰ্ণ সমাজ গঢ়ি তুলিব পাৰি।
মানুহেই লগ মানুহেই সংগ / মানুহেই পৰাৎপৰ,
ইয়াত কবিয়ে মানুহৰ গুৰুত্ব আৰু শ্ৰেষ্ঠত্বৰ কথা বৰ্ণনা কৰিছে। আমাৰ জীৱনৰ প্ৰতিটো খোজতে মানুহেই আমাৰ প্ৰকৃত ‘লগ’ আৰু ‘সংগ’ (লগৰীয়া বা সংগী)। সুখৰ সময়তেই হওক বা দুখৰ সময়তেই হওক, মানুহেই মানুহৰ কাষত থিয় দিয়ে। কবিয়ে মানুহক ‘পৰাৎপৰ’ (শ্ৰেষ্ঠতকৈয়ো শ্ৰেষ্ঠ, পৰম সত্য বা ভগৱানৰ সমকক্ষ) বুলি কৈছে। অৰ্থাৎ, এই বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডত মানুহতকৈ ডাঙৰ বা শ্ৰেষ্ঠ আন একো নাই। মানুহৰ মাজতেই পৰম সত্য আৰু ঈশ্বৰ লুকাই আছে।
এই যে পৃথিৱী স্বৰ্গতো অধিক / মানুহৰ নিজাপী ঘৰ।
এই শাৰীদুটিত কবিয়ে আমাৰ এই পৃথিৱীখনক স্বৰ্গতকৈয়ো মহান বুলি অভিহিত কৰিছে। সাধাৰণতে মানুহে মৃত্যুৰ পিছত স্বৰ্গলৈ যোৱাৰ কামনা কৰে, কিন্তু কবিৰ মতে এই পৃথিৱীখনেই হৈছে মানুহৰ ‘নিজাপী ঘৰ’ (সম্পূৰ্ণ নিজৰ বাসস্থান)। ইয়াত মানুহে ইজনে সিজনক মৰম-চেনেহ কৰে, সহায়-সহযোগিতা কৰে। মানুহৰ পাৰস্পৰিক ভালপোৱা আৰু কৰ্মৰ জৰিয়তে এই মৰ্ত্যভূমিতেই স্বৰ্গীয় সুখ লাভ কৰিব পাৰি। সেয়েহে কাল্পনিক স্বৰ্গতকৈ মানুহৰ এই বাস্তৱ পৃথিৱীখন বহুগুণে শ্ৰেষ্ঠ আৰু সুন্দৰ।
মানুহেই দেৱ মানুহেই সেৱ / মানুহ বিনে নাই কেৱ,
কবিয়ে ইয়াত মানৱ বন্দনাৰ চূড়ান্ত পৰ্যায়টো প্ৰকাশ কৰিছে। তেওঁৰ মতে মানুহেই হৈছে ‘দেৱ’ (দেৱতা বা ভগৱান) আৰু মানুহৰ সেৱা কৰাই হৈছে প্ৰকৃত ‘সেৱ’ (ঈশ্বৰৰ সেৱা)। মানুহক বাদ দি এই পৃথিৱীত ‘কেৱ’ (কেও বা আন কোনো) নাই যাৰ উপাসনা কৰিব লাগে। অৰ্থাৎ, অদৃশ্য ভগৱানক বিচাৰি হাবাথুৰি খোৱাতকৈ আমাৰ চাৰিওফালে থকা মানুহক ভগৱান জ্ঞান কৰি তেওঁলোকৰ সেৱা কৰাটোৱেই হৈছে সৰ্বোত্তম কাম। ‘জীৱ সেৱায়েই শিৱ সেৱা’— এই মহান ভাৱধাৰাই ইয়াত প্ৰতিফলিত হৈছে।
কৰা কৰা পূজা পাদ্য অর্ঘ্য লই / জয় জয় মানৱ দেৱ।
কবিতাটিৰ শেষৰ শাৰীদুটিত কবিয়ে সকলোকে মানৱ জাতিক পূজা কৰিবলৈ অৰ্থাৎ সন্মান জনাবলৈ আহ্বান কৰিছে। দেৱতাক পূজা কৰাৰ দৰে ‘পাদ্য’ (ভৰি ধুবলৈ দিয়া পানী) আৰু ‘অৰ্ঘ্য’ (পূজাৰ উপকৰণ বা সন্মান প্ৰদৰ্শনৰ সামগ্ৰী) লৈ মানুহক পূজা কৰিবলৈ কোৱা হৈছে। ইয়াৰ প্ৰকৃত অৰ্থ হ’ল মানুহক সৰ্বোচ্চ সন্মান আৰু শ্ৰদ্ধা প্ৰদৰ্শন কৰা। শেষত কবিয়ে ‘জয় জয় মানৱ দেৱ’ বুলি কৈ মানৱ জাতিক দেৱতাৰ আসনত বহুৱাই মানুহৰ জয়গান গাইছে আৰু মানৱতাবাদৰ শ্ৰেষ্ঠত্ব প্ৰতিপন্ন কৰিছে।
পাঠ্যপুথিৰ সমাধান (Textbook solutions)
ভাব-বিষয়ক
১। চমু উত্তৰ লিখা:
ক) “মানুহেই পৰাৎপৰ’ বোলা কথাষাৰৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰ: “মানুহেই পৰাৎপৰ” বোলা কথাষাৰৰ অৰ্থ হ’ল মানুহ শ্ৰেষ্ঠতকৈয়ো শ্ৰেষ্ঠ আৰু পৰম সত্য। এই পৃথিৱীত মানুহতকৈ ডাঙৰ বা শ্ৰেষ্ঠ আন কোনো নাই।
খ) মানুহক ‘ময়াপী জীৱ’ বোলাৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰ: মানুহক “ময়াপী জীৱ” বোলাৰ অৰ্থ হ’ল মানুহ মায়া, মোহ, আৰু ভ্ৰান্তি উপজোৱা জীৱ।
গ) পাদ্য অর্ঘ্য্য লৈ মানুহক পূজা কৰাৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰ: “পাদ্য” মানে ভৰি ধুবলৈ দিয়া পানী আৰু “অৰ্ঘ্য” মানে পূজাৰ উপকৰণ। পাদ্য অৰ্ঘ্য লৈ মানুহক পূজা কৰাৰ অৰ্থ হ’ল মানুহেই দেৱতা আৰু মানুহৰ বাহিৰে আন কোনো উপাস্য নাই, সেয়েহে মানৱ দেৱতাক শ্ৰদ্ধাৰে সেৱা বা পূজা কৰিব লাগে।
২। ‘মানৱ বন্দনা’ কবিতাটিৰ সাৰাংশ তোমাৰ নিজৰ কথাৰে বিৱৰি লিখা ।
উত্তৰ: ‘মানৱ বন্দনা’ কবিতাটিৰ মূল সাৰাংশ হৈছে উদাৰ মানৱতাবাদ আৰু মানৱ সেৱাৰ জয়গান। পৃথিৱীলৈ মানুহ আহে আৰু যায়, এই মানুহৰ সোঁতৰ কোনো অন্ত নাই। মানুহ হৈছে মায়া আৰু মোহৰ মাজত আৱদ্ধ থকা এক ময়াপী জীৱ।
মানুহে নিজৰ মানৱী জন্মটো কেৱল মানৱী কৰমৰ সোঁতত উটুৱাই দিব লাগে। মানুহৰ পৰস্পৰৰ মাজত থকা মৰম-চেনেহ বুজি পোৱাটোৱেই প্ৰকৃত কাম, কাৰণ মৰমৰ মাজতেই ধৰম নিহিত হৈ থাকে। মানুহেই মানুহৰ লগ আৰু সংগ। এই পৃথিৱীখন স্বৰ্গতো অধিক সুন্দৰ আৰু ই মানুহৰ নিজাপী ঘৰ।
কবিতাটিত মানুহক দেৱতা জ্ঞান কৰি পূজা কৰিবলৈ কোৱা হৈছে। মানুহৰ বাহিৰে পৃথিৱীত পূজা কৰিবলৈ অন্য কোনো নাই, সেয়েহে পাদ্যআৰু অৰ্ঘ্য লৈ মানুহৰেই বন্দনা কৰা উচিত। মানুহৰ শ্ৰেষ্ঠত্ব প্ৰতিপন্ন কৰাটোৱেই হৈছে এই কবিতাটিৰ ঘাই উদ্দেশ্য।
৩। ‘এই যে পৃথিৱী স্বৰ্গতো অধিক / মানুহৰ নিজাপী ঘৰ।’— কথাষাৰৰ অৰ্থ বুজাই লিখা ।
উত্তৰ: কথাষাৰৰ অৰ্থ হৈছে যে এই পৃথিৱীখন মানুহৰ একেবাৰে নিজৰ ঘৰ আৰু এই পৃথিৱীখন স্বৰ্গতকৈয়ো অধিক শ্ৰেষ্ঠ।
মানুহৰ পাৰস্পৰিক মৰম-চেনেহ আৰু সহানুভূতিৰ জৰিয়তে এই মৰ্ত্য তেই স্বৰ্গীয় সুখ লাভ কৰিব পাৰি। মানুহৰ বাবে এই পৃথিৱীখনেই হৈছে আটাইতকৈ আপোন আৰু স্থায়ী বাসস্থান। মানুহে নিজৰ মৰম আৰু সদিচ্ছাৰ দ্বাৰা পৃথিৱীখনক সুন্দৰ কৰি তুলিব পাৰে, সেয়েহে ই স্বৰ্গতো অধিক মহীয়ান।
৪। তাৎপর্য ব্যাখ্যা কৰা :
(ক) মানৱী জনম দিয়া উটুৱাই
মানৱী কম সোঁতে,
মানুহৰ মৰম বুজিবা মানুহে
ধৰম যে মৰমতে।
উত্তৰ: এই কবিতা ফাঁকিৰ জৰিয়তে মানৱ জীৱন ধন্য কৰাৰ উপায় আৰু প্ৰকৃত ধৰ্মৰ কথা কোৱা হৈছে। পৃথিৱীত লাভ কৰা এই মূল্যবান মানৱ জন্ম কেৱল নিষ্ক্ৰিয়ভাৱে কটাই দিলে নহ’ব। মানুহে নিজৰ জীৱনটোক সজ কামৰ সোঁতত উটুৱাই দিব লাগে, অৰ্থাৎ সমাজৰ কল্যাণৰ কাৰণে ভাল কাম কৰিব লাগে। লগতে এজনে আনজনৰ মৰম-চেনেহ বুজি পাব লাগে। কাৰণ মানুহৰ প্ৰকৃত ধৰ্ম ৰমৰ মাজতহে লুকাই থাকে। ইজনে সিজনক মৰম কৰিলেহে প্ৰকৃত ধৰ্ম পালন কৰা হয়।
(খ) মানুহেই দেৱ মানুহেই সেৱ
মানুহ বিনে নাই কেৱ,
কৰা কৰা পূজা পাদ্য অর্ঘ্য লই
জয় জয় জয় মানৱ দেৱ।
উত্তৰ: এই কবিতা ফাঁকিৰ দ্বাৰা মানুহৰ শ্ৰেষ্ঠত্ব প্ৰতিষ্ঠা কৰা হৈছে। এই পৃথিৱীত মানুহতকৈ আপোন আৰু শ্ৰেষ্ঠ কোনো নাই। মানুহেই হৈছে প্ৰকৃত দেৱতা আৰু মানুহক কৰা সেৱাই হৈছে আটাইতকৈ ডাঙৰ উপাসনা। সেয়েহে শিলৰ মূৰ্তিক পূজা কৰাৰ সলনি পাদ্য অৰ্থাৎ ভৰি ধুবলৈ দিয়া পানী আৰু অৰ্ঘ্য অৰ্থাৎ পূজাৰ বিভিন্ন উপকৰণ লৈ জীৱন্ত মানুহক পূজা কৰিব লাগে। মানৱ সেৱাৰ মাজেৰে মানৱ দেৱতাৰ জয় গান গোৱাটোৱেই হৈছে মানুহৰ কৰ্তব্য।
ভাষা-বিষয়ক
৫: সমার্থক শব্দ লিখা : মানুহ; সংগ; পৃথিৱী; সোঁত; স্বৰ্গ; দেৱ।
উত্তৰ:
মানুহ — মানৱ, মনুষ্য
সংগ — লগ, বন্ধুত্ব
পৃথিৱী — ধৰা, ধৰিত্ৰী
সোঁত — প্ৰবাহ, ধাৰা
স্বৰ্গ — দেৱলোক, ত্ৰিদিৱ
দেৱ — দেৱতা, সুৰ
৬: সংস্কৃত কর্ম, ধর্ম আদি শব্দৰ পৰা কৰম, ধৰম আদি শব্দৰ উৎপত্তি হৈছে। এনে কিছুমান শব্দ বাছি উলিয়াই এখন তালিকা প্রস্তুত কৰা।
উত্তৰ: সংস্কৃত মূল শব্দৰ পৰা সৰল হৈ অহা এনে কিছুমান শব্দৰ তালিকা তলত দিয়া হ’ল:
১/ কৰ্ম (সংস্কৃত শব্দ) — কৰম (অসমীয়া সহজ ৰূপ)
২/ ধৰ্ম (সংস্কৃত শব্দ) — ধৰম (অসমীয়া সহজ ৰূপ)
৩/ জন্ম (সংস্কৃত শব্দ) — জনম (অসমীয়া সহজ ৰূপ)
৪/ মৰ্ত্য (সংস্কৃত শব্দ) — মৰত (অসমীয়া সহজ ৰূপ)
অতিৰিক্ত (Extras/additional)
প্ৰশ্নোত্তৰ (Questions and Answers)
শীঘ্ৰেই উপলব্ধ হ’ব
বহুনিৰ্বাচনী প্ৰশ্ন (MCQs)
শীঘ্ৰেই উপলব্ধ হ’ব
Get notes of other classes and subjects
Leave a Reply